SWiMP – wino.org.pl SWiMP Witryna Stowarzyszenia Winiarzy i Miodosytników Polskich
Skrzynki pełne świeżo zebranych gron winogron w winnicy

Galeria

Galeria domowego winiarza

Od winnicy we wrześniu, przez prasę i gąsiory w piwnicy, po pasiekę i stół degustacyjny. Zdjęcia, które pokazują, jak wygląda rok w życiu kogoś, kto robi wino, miód i nalewki w domu – z opowieścią do każdego kadru.

Rok domowego winiarza w dziewięciu kadrach

Kliknij w zdjęcie, a potem przewiń niżej – do każdego kadru dopisaliśmy krótką opowieść o tym, co się na nim dzieje i dlaczego jest ważne.

Rzędy winorośli na łagodnym wzgórzu we wrześniowym słońcu
Winnica we wrześniu – ostatnie tygodnie przed winobraniem.
Jabłka w drewnianej prasie koszowej przygotowanej do tłoczenia soku na cydr
Prasa koszowa i jabłka – początek domowego cydru.
Szklane gąsiory z fermentującym winem i rurkami fermentacyjnymi w piwnicy
Gąsiory w piwnicy – fermentacja w ciszy i chłodzie.
Rząd dębowych beczek winiarskich w ciemnej piwnicy
Dębowe beczki – dla większych nastawów i cierpliwych.
Naturalne korki i butelki wina przygotowane do rozlewu
Korki i butelki – finał wielu miesięcy pracy.
Białe baldachy kwiatów czarnego bzu na tle zielonych liści
Kwiat czarnego bzu – czerwcowy surowiec na wino kwiatowe.
Plaster miodu z zasklepionymi komórkami wyjęty z ula w pasiece
Plaster miodu – od pasieki do miodu pitnego.
Kieliszki z różnymi winami ustawione na stole degustacyjnym
Stół degustacyjny – tak wygląda ocena win w gronie znajomych.
Grono winogron porażone szarą pleśnią z widocznym szarym nalotem
Szara pleśń na gronie – zdjęcie ku przestrodze.

Opowieści do zdjęć

Domowe winiarstwo to hobby, które dzieje się w kilku miejscach jednocześnie: w ogrodzie albo przydomowej winnicy, w kuchni, w piwnicy i – na końcu – przy stole. Poniższe opowieści prowadzą przez te miejsca po kolei, mniej więcej w rytmie sezonu. Nie są to relacje z konkretnych wydarzeń ani portrety konkretnych osób; to raczej obrazy tego, jak wygląda praca, którą członkowie społeczności opisywali przez lata w podręczniku, artykułach i wątkach forum.

Każde zdjęcie można czytać na dwa sposoby. Pierwszy jest estetyczny – winnica w świetle późnego lata, szkło gąsiorów, w którym odbija się lampa, złoto miodu w plastrze. Drugi jest praktyczny: na każdym kadrze widać coś, co ma znaczenie dla jakości trunku. Przewiewne grona to mniejsze ryzyko pleśni, czysta prasa to mniej obcych zapachów w soku, a dobrze dobrany korek to wino, które przetrwa lata w piwnicy. Dlatego pod zdjęciami nie piszemy tylko, co na nich widać, ale też, czego można się z nich nauczyć.

Galeria nie zawiera kadrów związanych z destylacją. To świadomy wybór, zgodny z prawem i z duchem społeczności: w Polsce wolno robić w domu wino, miód pitny i piwo na własny użytek, ale domowa destylacja napojów spirytusowych jest nielegalna. Nalewki – obecne w kalendarzu każdego miłośnika owoców – przygotowuje się na legalnie kupionym alkoholu. Wszystko, co tu pokazujemy, to hobby dla dorosłych, w którym liczy się smak i umiar.

Winnica we wrześniu

Tak wygląda winnica w ostatnich tygodniach przed zbiorem. Liście zaczynają już tracić intensywną zieleń, grona są ciężkie, a jagody miękną i nabierają koloru. Dla winiarza to czas codziennych spacerów między rzędami, próbowania jagód i mierzenia cukru w moszczu. Właśnie wtedy decyduje się, czy zbierać od razu, czy zaryzykować jeszcze tydzień słońca. W polskim klimacie najlepiej sprawdzają się odmiany odporne i wcześnie dojrzewające – takie jak Regent czy Solaris – ale nawet one wymagają uważnej obserwacji. Wrzesień to także sprawdzian całego sezonu ochrony: jeśli wiosną i latem skutecznie powstrzymano mączniaka rzekomego, a grona są przewiewne, zbiór będzie zdrowy. Wiele wskazówek na ten temat zostawił w swoich filmach Maciej Łopaciński, który podkreślał, że dobre wino zaczyna się od zdrowego krzewu.

Prasa do jabłek i domowy cydr

Tak wygląda początek cydru – koszowa prasa, worek lub płótno filtracyjne i góra rozdrobnionych jabłek. Prasa do owoców należy do podstawowego wyposażenia domowego winiarza, obok gąsiorów, rurek fermentacyjnych i wężyka do ściągania wina znad osadu. Jabłka najpierw się myje i rozdrabnia, a potem stopniowo dociska, zbierając świeży sok do czystego naczynia. Najlepszy cydr powstaje z mieszanki odmian: słodkich dla cukru, kwaśnych dla świeżości i nieco cierpkich dla struktury. Kto nie ma prasy ani sadu, może zacząć skromniej – od cydru z gotowego soku jabłkowego, według receptury na 10 litrów, którą opisał krzysztof1970. To najprostsza droga, by zrozumieć fermentację, zanim przyjdzie czas na własne tłoczenie.

Gąsiory w piwnicy

Tak wygląda serce domowej winiarni: rząd szklanych gąsiorów w chłodnej piwnicy, każdy z rurką fermentacyjną, przez którą co jakiś czas przebija się bąbelek dwutlenku węgla. Gąsiory mają zwykle od 5 do 50 litrów pojemności i stoją w koszach – plastikowych lub wiklinowych – które chronią szkło przed uderzeniem i nastaw przed wychłodzeniem. Rurka fermentacyjna ma prosty, ale kluczowy cel: wypuszcza gaz, a nie wpuszcza powietrza ani muszek owocówek. Dobra piwnica jest ciemna, ma stabilną temperaturę i nie pachnie stęchlizną. W takim miejscu wino może spokojnie przejść fermentację burzliwą, cichą, a potem dojrzewać miesiącami między kolejnymi zlewaniami znad osadu. Dźwięk bulgoczącej rurki to dla wielu winiarzy najprzyjemniejszy odgłos jesieni.

Dębowe beczki

Tak wygląda piwnica kogoś, kto produkuje już naprawdę duże ilości wina. Dębowe beczki są piękne i romantyczne, ale w domowym winiarstwie zaleca się je dopiero przy nastawach powyżej 50 litrów. Mała beczka ma dużą powierzchnię drewna w stosunku do objętości wina, więc trunek może zbyt szybko przejąć smak dębu, a przez klepki odparowuje więcej płynu. Beczka wymaga też pielęgnacji: musi być szczelna, czysta i stale wypełniona – pusta wysycha i zaczyna przeciekać, a źle utrzymana może zepsuć cały rocznik. Dlatego większość amatorów zaczyna od szkła, a do beczki dochodzi po latach, gdy winnica rośnie, a doświadczenie pozwala ocenić, które wino naprawdę skorzysta na kontakcie z drewnem.

Korki i butelki

Tak wygląda finał wielomiesięcznej pracy – butelki gotowe do napełnienia i garść korków. Stary podręcznik domowego wyrobu win radził, by nie bać się używać dowolnych czystych butelek, ale pamiętać o kilku zasadach. Korki powinny być nowe i bezwonne, przed użyciem sparzone przez około 30 sekund we wrzątku, a ich średnica nieco większa od średnicy szyjki, żeby zamknięcie było szczelne. Butelki z zakrętką przechowuje się w pozycji stojącej, bo kwasy zawarte w winie korodują aluminiowe zakrętki. Butelki zamknięte korkiem odkłada się natomiast na leżąco, żeby korek nie wysychał. Etykieta z nazwą wina, rocznikiem i datą rozlewu to drobiazg, który po kilku latach okazuje się bezcenny.

Kwiat czarnego bzu

Tak wygląda czerwiec na skraju łąki czy przy polnej drodze: białe, pachnące baldachy czarnego bzu. Dla winiarza to sygnał, że nadszedł sezon na wina kwiatowe – lekkie, aromatyczne, często o charakterze przypominającym muszkatowe wino gronowe. Kwiaty zbiera się w słoneczny dzień, gdy są w pełni rozwinięte, i używa możliwie szybko, bo aromat ulatnia się w ciągu kilku godzin. Zielone szypułki warto odciąć, bo dodają goryczy. Kwiat bzu nie daje cukru ani kwasu, więc nastaw trzeba uzupełnić cukrem, kwaskiem i pożywką. Więcej o tej kategorii znajdziesz w dziale wina kwiatowe starego podręcznika, gdzie obok bzu opisano też inne kwiatowe surowce.

Pasieka i plaster miodu

Tak wygląda początek miodu pitnego: plaster wyjęty z ula, z komórkami zasklepionymi woskiem. Miodosytnictwo to najstarsza polska tradycja fermentacyjna i jedna z czterech dziedzin, którymi zajmuje się Stowarzyszenie. Jakość miodu pitnego zależy przede wszystkim od jakości miodu – dlatego wielu miodosytników współpracuje z zaprzyjaźnionymi pszczelarzami albo sami prowadzą pasieki. Miód rozcieńcza się wodą w różnych proporcjach: od półtoraka, przez dwójniak, po trójniak i czwórniak. Nastaw często się gotuje lub podgrzewa, by usunąć szumowiny, a potem fermentuje szlachetnymi drożdżami. Miód pitny dojrzewa długo – czasem kilka lat – ale nagradza cierpliwych złożonym bukietem, w którym czuć łąkę, kwiaty i wosk.

Stół degustacyjny

Tak wygląda chwila, dla której robi się to wszystko: stół, kieliszki i kilka win do porównania. Na zlotach domowych winiarzy degustacje odbywały się w swobodnej atmosferze – każdy przywoził własne napitki, a na stole lądowały też „cudeńka kulinarne”. Dobra degustacja ma swoje zasady: małe porcje, woda i chleb pod ręką, kolejność od win lekkich do cięższych i od wytrawnych do słodkich. Ocenia się kolor, klarowność, zapach i smak, a potem rozmawia o tym, co można by zrobić inaczej. To najlepsza szkoła winiarstwa – lepsza niż jakakolwiek książka – bo pozwala zobaczyć własne wino oczami innych. A przy okazji przypomina, że chodzi o smakowanie, nie o ilość.

Na takich stołach często stoją obok siebie trunki z czterech dziedzin, którymi zajmuje się Stowarzyszenie Winiarzy i Miodosytników Polskich: wino gronowe i owocowe, miód pitny, nalewki i domowe piwo. Porównywanie ich w jednym miejscu uczy, jak różnie mogą smakować owoce, miód i słód po fermentacji – i jak wiele zależy od cierpliwości tego, kto je przygotował. Wino porzeczkowe obok trójniaka, nalewka wiśniowa obok lekkiego piwa górnej fermentacji – każde z nich opowiada inną historię o tym samym procesie, w którym drożdże zamieniają cukier w alkohol i aromat.

Szara pleśń na gronie

Tak wygląda grono, którego żaden winiarz nie chce zobaczyć w swojej winnicy. Szara pleśń, wywoływana przez grzyb Botrytis cinerea, pokrywa jagody szarym, pylącym nalotem, a porażone owoce pękają i gniją. Choroba rozwija się szczególnie w wilgotne, chłodne jesienie i w zbitych, słabo przewietrzanych gronach. W niektórych latach szkody są umiarkowane, w innych dochodzi do gwałtownej epidemii tuż przed zbiorem. Zapobieganie zaczyna się od właściwego cięcia i prowadzenia krzewów, usuwania liści w strefie gron i dbania o przewiewność. Porażone grona trzeba odrzucić przy zbiorze – nawet niewielka ich ilość może popsuć smak całego nastawu. To zdjęcie pokazujemy ku przestrodze, bo dobra galeria powinna uczyć także na błędach.

Jak samemu robić dobre zdjęcia z winnicy i piwnicy

Dokumentowanie własnych nastawów to jeden z najlepszych nawyków, jakie może wyrobić sobie domowy winiarz. Zdjęcie gąsiora z datą, zdjęcie grona w dniu zbioru, zdjęcie koloru wina po roku – po kilku sezonach taka kolekcja staje się bezcennym dziennikiem. Kilka prostych zasad: w winnicy fotografuj rano lub późnym popołudniem, gdy światło jest miękkie. W piwnicy unikaj lampy błyskowej skierowanej prosto na szkło – lepiej ustawić lampkę z boku. Wino w kieliszku fotografuj na białym tle, żeby dobrze było widać kolor i klarowność. A kiedy pokazujesz chorobę winorośli i prosisz o radę, zrób zbliżenie zarówno z wierzchu, jak i od spodu liścia – doświadczeni koledzy szybciej postawią diagnozę.

Warto też fotografować to, co zwykle umyka: osad na dnie gąsiora po pierwszym zlewaniu, pianę w czasie fermentacji burzliwej, kolor moszczu tuż po tłoczeniu. Po latach porównanie takich zdjęć mówi więcej niż niejeden opis. Jeśli dodasz do nich notatkę z ilością cukru, kwasowością i datą, otrzymasz dziennik, z którego będziesz korzystać przy każdym kolejnym roczniku – i który chętnie obejrzą inni winiarze.

Rok domowego winiarza – kalendarz w obrazach

Kadry z galerii układają się w naturalny kalendarz. Wiosna to czas cięcia krzewów, pierwszych zabiegów ochronnych w winnicy i butelkowania win z poprzedniego rocznika, które zdążyły się sklarować przez zimę. W pasiece budzą się pszczoły, a miodosytnicy planują, z jakiego miodu nastawią kolejną partię. Czerwiec pachnie kwiatem czarnego bzu i akacji – to sezon win kwiatowych, a w ogrodzie dojrzewają pierwsze truskawki, poziomki i czereśnie, z których powstają lekkie wina owocowe i nalewki.

Lato przynosi wiśnie, porzeczki, maliny i agrest – prawdziwą obfitość surowców. To okres, w którym piwnica szybko zapełnia się gąsiorami, a winiarz musi uważnie pilnować temperatury fermentacji, bo w upale nastawy pracują zbyt gwałtownie. W winnicy trwa walka z chorobami grzybowymi i przerzedzanie liści wokół gron. Wrzesień i październik to szczyt sezonu: winobranie, tłoczenie jabłek na cydr, zbiór aronii, głogu, dzikiej róży i jarzębiny. Wtedy prasa pracuje niemal codziennie, a w kuchni pachnie moszczem.

Późna jesień i zima należą do piwnicy i stołu. Młode wina są zlewane znad osadu, klarują się i dojrzewają, a pierwsze z nich próbuje się już w listopadzie, w duchu Beaujolais Nouveau. To także czas na pierwsze mrozy nad tarniną, która po przemrożeniu traci cierpkość, i na długie wieczory z podręcznikiem, w których planuje się następny rok. Kiedy pojawiają się pierwsze pąki na winorośli, cykl zaczyna się od nowa – a galeria każdego winiarza powiększa się o kolejny rocznik zdjęć i wspomnień.

Od zdjęcia do własnego nastawu

Jeśli któryś kadr zainspirował cię do działania, zacznij od podstaw opisanych w starym podręczniku, a potem podziel się efektami z innymi winiarzami.

Źródła zdjęć

Zdjęcia ilustracyjne użyte w serwisie pochodzą z Wikimedia Commons.
Plik w serwisieOryginałAutorLicencja
beczki-debowe-rzad.jpgYerevan, Brandy barrels, Armenia.jpgVyacheslav ArgenbergCC BY 4.0
ciecie-winorosli-zima.jpgPruning Shears.jpgJoe WiseCC BY-SA 3.0
degustacja-kieliszki-stol.jpgPorto Calém Cellar Age-Old Casks and Tasting Experience (55243068528).jpgMichael Gaylard from Horsham, UKCC BY 4.0
dzika-roza-owoce.jpgRose hips in autumn.jpgW.carterCC0
gasiory-fermentacja-piwnica.jpg25 litre demijohn Surte glasbruk 1959 Ale municipality Sweden.jpgR. Henrik NilssonCC BY 4.0
grona-zbior-skrzynki.jpgGrape harvest in Chateaux Luna vineyard 3.jpgW.carterCC0
jablka-prasa-cydr.jpgPressing apples for cider during the 2012 Harvest Fest at Buckner Orchard, Stehekin. (1a90fc9142cc436c8bb6911165760831).JPGNPS StaffPublic domain
korki-butelki-wino.jpgWine bottle corks, Rostov-on-Don, Russia.jpgVyacheslav ArgenbergCC BY 4.0
ksiazki-winiarskie-polka.jpgOld books - old textures.jpgTom Woodward from Richmond, VA, USCC BY-SA 2.0
kwiaty-czarnego-bzu.jpgElderflower (Sambucus nigra L.).JPGAngelo SalvadorCC BY-SA 4.0
liscie-winorosli-maczniak.jpgPlasmopara viticola 305150939.jpgBruce CookCC0
miody-pitne-butelki.jpgWisla, Poland. Mead selection..jpgScanned by User:PiotrusCC BY-SA 3.0
nalewki-wisniowe-sloje.jpgNalewka wszystkie.JPGautor nieznanyCC BY-SA 3.0
pilica-rzeka-krajobraz.jpgPilica Tomaszow Mazowiecki.JPGMatoznawcaCC BY-SA 2.0
piwo-domowe-warzenie.jpgHomebrewing - 2022-01-23 - 13.jpgPierreSelimCC BY 3.0
plaster-miodu-pasieka.jpgFrame from a beehive; closeup - 2011.12.18.jpgJolán DénesCC BY-SA 2.5
rurka-fermentacyjna-gasior.jpgHow to Make a Fermentation Airlock (8682736452).jpgVeganbaking.net from USACC BY-SA 2.0
ryz-ziarno-fermentacja.jpgMushqbudji rice grains close-up.jpgZahoor Ahmad ReshiCC0
szara-plesn-grona.jpgBotrytis cinerea on wine graps.jpgAlexandre DulaunoyCC BY-SA 2.0
winnica-wzgorza-wrzesien.jpgVineyard, Wędrowników Av, Bielany, Kraków, Poland.jpegZygmunt Put Zetpe0202CC BY-SA 4.0
wisnie-koszyk-sad.jpgPrunus cerasus fruits.jpgjnakertCC BY-SA 2.0
wysowa-zdroj-krajobraz.jpgWysowa-Zdrój, fontanna i pijalnia wód mineralnych (HB2).jpgHenryk BielamowiczCC BY-SA 4.0